Maagzweren bij paarden: hoe zit dat nou?

Herken je dit: je springpaard weigert plotseling over de hindernissen. Je dressuurpaard heeft geen focus meer in de training. Of je vrijetijdspaard lijkt gewoon...niet helemaal zichzelf.

De oorzaak? Waarschijnlijk niet wat je denkt. Veel eigenaren schrijven dit toe aan luiheid, temperament of trainingsfouten. Maar wat ze niet zien, is dat hun paard mogelijk van binnen pijn heeft.

Maagzweren bij paarden, ook wel egus (equine gastric ulcer syndrome) genoemd, komen meer voor dan we soms denken. Tot 90%

van racepaarden in actieve training krijgt ermee te maken, maar ook je recreatiepaard loopt risico. En het ergste? De meeste eigenaren beseffen niet eens dat hun paard eraan lijdt.

Hier is het goede nieuws: voeding is je machtigste wapen. In plaats van uitsluitend afhankelijk te zijn van medicatie, kun je met de juiste voedingsstrategie maagzweren voorkomen én ondersteunen in bij de genezing. In deze blog ontdek je hoe je dit doet met praktische, werkende methoden.

Wat zijn maagzweren eigenlijk? De basiskennis

Maagzweren zijn erosies en ulceraties (ontstekingen) in het maagwand van je paard. Het zijn kleine open wonden in de maagwand, veroorzaakt door agressief maagzuur dat het beschermende in de maag heeft aangetast.

De anatomie van de maag

Voor we dieper ingaan op maagzweren is het goed om te bespreken hoe de maag in elkaar zit. De maag is een relatief klein orgaan. Bij een paard van 600 kg is het ongeveer ter grootte van een basketbal. En de maag is opgedeeld uit twee delen. Het bovenste deel noemen we het squameuze deel van de maag. Hier komt het voedsel, samen met het speeksel binnen.

Het onderste deel van de maag heet het glandulaire deel. In dit deel van de maag wordt het maagzuur en andere verteringssappen aangemaakt die helpen bij de vertering van het voedsel en het doden van ziekteverwerkers. Het zuur wat hier geproduceerd is zo zuur dat het normaal gesproken slijmvliezen aan kan tasten. Dit deel van de maag heeft echter een beschermende slijmlaag die voorkomt dat het zuur de maagwand aantast.

Verschillende vormen van maagzweren

Egus is eigenlijk een overkoepelende term voor verschillende vormen van maagschade. De twee hoofdvarianten zijn:

ESGD (Equine Squamous Gastric Disease)

Dit zijn ulceraties in het bovenste, kwetsbare gedeelte van de maag. Dit is de meest voorkomende vorm en wordt vaak veroorzaakt door lange periodes zonder voeding en onvoldoende speeksel. Zoals gezegd, het slijmvlies in het bovenste deel van de maag kan slecht tegen maagzuur en is daardoor kwetsbaar. Hier komen dan ook de meeste maagzweren voor.

EGGD (Equine Glandular Gastric Disease)

Bij EGGD ontstaan maagzweren in het onderste deel van de maag. Deze vorm wordt steeds meer herkend en is vaak ernstiger. Het is lastiger te behandelen dan ESGD, met name omdat dit deel van de maag continu blootgesteld wordt aan maagzuur.

Hoe ernstig kan het zijn?

Maagzweren variëren van klein en oppervlakkig tot groot en meervoudig. Sommige paarden hebben helemaal geen symptomen, terwijl anderen ernstig lijden. Het goede nieuws? Met de juiste aanpak genezen veel paarden volledig en voorkomen eigenaren verdere problemen.

Waarom ontstaan maagzweren? De echte oorzaken

Hier komt het interessante gedeelte: maagzweren ontstaan niet uit het niets. Ze zijn vaak het gevolg van hoe we paarden voeden en managen. En dat betekent dat je ze vaak kunt voorkomen en genezen.

De voedingsfactoren: de grootste boosdoeners

Lange pauzes zonder eten – de nummer één oorzaak

Paarden zijn grazers. Ze zijn gemaakt om continu kleine hoeveelheden voeding door hun maag-darmkanaal te laten stromen. Hun maag produceert constant zuur. Dus, niet zoals bij mensen alleen wanneer ze eten. Daar komt bij dat paarden alleen maar speeksel aanmaken wanneer ze kauwen. Het speeksel helpt verder met het neutraliseren van het maagzuur.

Maar wat doen we in veel gevallen? We voeren onze paarden twee keer per dag een grote maaltijd. Tussen die voedermomenten door is de maag leeg, maar het zuur blijft produceren en onze paarden maken in die tijd amper speeksel aan. Het zuur in de maag tast dan de maagwand aan.

Te veel graan en concentraten – het energieparadox

Graan is energierijk: perfect voor een werkpaard. Maar het is ook problematisch. Wanneer paarden graan eten, kauwen ze minder intens dan bij hooi. Minder kauwen betekent minder speeksel.

En speeksel? Dat is het natuurlijke buffermateriaal tegen maagzuur. Zonder voldoende speeksel heeft je paard geen verdediging.

Bovendien: granen kunnen gaan fermenteren in de darm, waarbij gas en zuur vrijkomt. De gezonde bacteriën kunnen slecht overweg in dit zure milieu en andere minder gezonde bacteriën gaan groeien en verstoren de gezonde vertering.

Dat wil niet zeggen dat je paard geen granen kan verteren, maar voer ze altijd naar behoefte en nooit meer dan hun dunne darm kan verteren.

Onvoldoende ruwvoer – het gemis

Ruwvoer is niet zomaar voeding. Te weinig ruwvoer en te veel zetmeel rijkvoer verminderd de kauwtijd en verhoogd de kans op een slechter microbioom. De voordelen van voldoende ruwvoer zijn:

• Stimuleert speekselbereiding (natuurlijke zuurbestrijding)
• Buffert zuur door vezels
• Zorgt voor een gezonde maagflora
• Houdt de maag fysiek gevuld en beschermd

De stressfactor: niet alles draait om voeding

Stress speelt ook een rol:

• Intensieve training zonder genoeg rusttijd
• Transport en verblijfsveranderingen
• Sociale stress, zoals instabiele kudde of juist minder sociale interactie
• Overbelasting zonder mentale pauzes

Stress verhoogt de zuurproductie en verstoort het darmmicrobioom. Dit verergert maagproblemen dramatisch.

Symptomen herkennen: wanneer loopt je paard risico?

Vooropgesteld: de enige manier om maagzweren 100% te diagnosticeren is doormiddel van een gastroscopie. Via de mond en slokdarm brengt de dierenarts dan een camera in de maag en bekijkt dan de darmwand. Dit is een zeer invasief onderzoek, dus het komt ook voor dat, wanneer dierenarts een sterke verdenking heeft op maagzweren, een behandeling wordt gestart zonder dit onderzoek.

Maar wanneer denk je aan maagzweren? Je paard kan verschillende zaken laten zien in gedrag en eetpatroon waar maagzweren aan ten grondslag kunnen liggen.

Gedragsveranderingen: het eerste teken

Lusteloosheid
je paard lijkt gewoon... Niet zichzelf. Minder enthousiasme, minder energie. Veel eigenaren schrijven dit toe aan lui zijn, maar het kan pijn zijn.

Plotselinge temperamentveranderingen
Je paard is prikkelbaar? Onwillig om mee te werken? Sommige paarden worden zelfs agressief wanneer je hun flank aanraakt of wanneer je ze aansingelt (singeldrang). Dit kan maagpijn zijn.

Eetgedrag: het grote signaal

Slechte eetlust
je paard eet minder dan normaal of weigert bepaalde voederproducten. Dit is een klassieke rode vlag.

Granen vermijden
sommige paarden beginnen graan of concentraten te weigeren – ze hebben letterlijk geleerd dat dit pijn veroorzaakt.

Langzaam eten
het paard neemt meer tijd dan normaal om een portie op te eten, of laat veel liggen.

Zand eten
Soms gaan paarden zand eten in de paddock of bijten op hout, daarmee stimuleren ze de speeksel productie en brengen ze weer materiaal in de maag dat een beetje helpt bij het bufferen van het maagzuur.

Kribbebijten en luchtzuigen
Kribbebijten, het bijten op stalwand of voerbak soms in combinatie met luchtzuigen, kan een aanwijzing zijn dat je paard last heeft van zijn maag.

Prestatieverval: de gevolgen

• Verminderde prestaties (je springpaard is lui over de hindernissen, je dressuurpaard mist focus)
• Weigering om hard te trainen zonder duidelijke reden
• Verminderde atletische capaciteit

Fysieke signalen

• Gewichtsverlies ondanks voldoende voeding (wijst op spijsverterings- of absorptieproblemen)
• Doffe vacht: de glans verdwijnt (teken van onderliggende gezondheidsproblemen)
• Soms ook: koliekachtige verschijnselen

Wanneer naar de dierenarts?

Niet alle symptomen wijzen op maagzweren, maar als je paard meerdere van deze signalen vertoont, raden we aan contact op te nemen met je dierenarts. Zij kunnen een gastroscopie uitvoeren voor een definitieve diagnose of samen met jou besluiten om te starten met een behandeling.

Ernstige buikkrampen is altijd reden voor onmiddellijke veterinaire zorg.

Voedingsmanagement: de praktische oplossing

Dit is de kern van het verhaal. Voeding is niet alleen een behandeling, het is preventie. We hebben aantal basisprincipes voor je op een rij gezet die helpen bij de preventie en genezing van maagzweren:

Principe 1: kleine, veelvuldige maaltijden

In plaats van 2x per dag grote porties ruwvoer, 5-6x per dag kleinere porties. Je kunt als richtlijn aanhouden dat er maximaal 4 uur tussen de laatste hap en eerstvolgende hooiportie zit.

Dit houdt de maag continu gevuld met voedsel dat het zuur neutraliseert. En voorkomt lange, lege periodes. Ook is het belangrijk om éérst ruwvoer te voeren, daarna pas krachtvoer. Op die manier kan je paard al flink wat speeksel produceren, wat helpt bij het beschermen van de maag de vertering van het krachtvoer.

Praktisch voorbeeld voor een 600 kg paard:

Totaal ruwvoer: ~10-14 kg hooi per dag
totaal mengvoer: ~4 kg per dag
water: constant beschikbaar

Principe 2: ruwvoer als fundament

Ruwvoer is niet zomaar voeding. Het is je meest krachtige verdediging tegen maagzweren.

Waarom ruwvoer belangrijk is:

• Veel kauwen = veel speeksel: speeksel bevat bicarbonaat, dat maagzuur neutraliseert.
• Vezels bufferen: ruwvezelachtig materiaal absorbeert zuur.
• Langzame vertering: houdt de spijsvertering stabiel.
• Gezonde bacteriënflora: ondersteunt het darmmicrobioom.

Soorten ruwvoer:

• Hooi of voordroog: Hooi in touwtjes (zonder plastic) is voor het verteringstelsel van je paard het meest geschikt, maar is lastiger om te maken en op te slaan. Goede kwaliteit voordroog (ingepakt hooi met een hoge droogstofpercentage) is een heel goed alternatief.
• Gras: wat je paard in de wei graast
• Gemixt ruwvoer: een mix van verschillende vezelbronnen zonder onnodige vulmiddelen

Zorg ervoor dat je paard minimaal 1,5% tot 2% van het lichaamsgewicht per dag aan ruwvoer krijgt. Voor een paard van 600 kg komt dat neer op 10-12 kg ruwvoer dagelijks.

Tip voor moeilijke eter: veel paarden eten meer ruwvoer wanneer het aantrekkelijker en voedzamer is. Gemixt ruwvoer (een mix van verschillende vezelbronnen) zorgt ervoor dat je paard meer eet én meer speeksel produceert. Dit is ideaal voor paarden met maagproblemen.

Principe 3: concentraten en krachtvoer verstandig gebruiken

Concentraten (graan, mengvoeders) zijn niet slecht, maar ze moeten secundair zijn.

• Kleine porties: voor je paard niet meer dan 2 gram zetmeel per kg lichaamsgewicht per dag. Voor een paard van 600 kg komt dat neer op ongeveer 1,5 kg zetmeelrijk voer.
• Laag zetmeelgehalte: kies voer met lage zetmeel- en suikerconcentraties.
• Frequent voeren: verdeel in meerdere kleine porties, nooit één grote schep
• Voer het samen met hooi: dit stimuleert speekselbereiding en verlengt de kauwduur
• Voer naar behoefte: heeft je paard extra energie nodig? Voer dan een goede brok of muesli. Zo niet, kies dan voor een geconcentreerde balancer zodat je paard voldoende vitamine en mineralen binnenkrijgt, zonder onnodige vulstoffen en extra energie.

Principe 4: water, water, water

Voldoende water is cruciaal voor spijsvertering én zuurweging.

• Zorg voor constant toegang tot schoon water
• Minimaal 30-50 liter per dag (afhankelijk van seizoen en activiteit)
• In de zomer nog meer

Behandeling: wanneer medicatie nodig is

Heeft je paard aangetoonde maagzweren of is de verdenking heel groot? Dan kan de dierenarts medicijnen voorschrijven zoals omeprazol, vaak aangevuld met sucralfaat.

De rol van omeprazol

Omeprazol is momenteel het meest gebruikte medicijn tegen maagzweren. Het werkt door zuurproductie te remmen.

Belangrijk: medicatie is effectief, maar zonder voedingsveranderingen zullen maagzweren terugkomen zodra je stopt met de medicatie.

De juiste aanpak:

1. Start medicatie (omeprazol) volgens advies van de dierenarts
2. Implementeer tegelijkertijd voedingsmanagement (dit is cruciaal!)
3. Na enkele weken herstel, bouw medicatie af in overeenstemming met je dierenarts
4. Blijf voedingsmanagement handhaven ter preventie

Onderzoek toont aan dat ernstige ulcers zelfs kunnen genezen zonder medicatie, puur door ruwvoerrijke voeding ad libitum en de juiste voedingsstrategie.

Aanvullende ondersteuning

• Prebiotisch voeren: ondersteunt gezonde darmbacteriën
• Digestieve enzymen: helpen spijsvertering
• Supplementen: kunnen ondersteunend werken

Raadpleeg altijd je dierenarts of voedingsdeskundige voor de juiste keuze.

Preventie strategieën: het ultieme doel

Je wilt natuurlijk voorkomen dat je paard maagzweren krijgt. Maar hoe pak je dat voermanagement dan aan? Hier is je 7-stappen plan:

Stap 1: (continue) ruwvoerbeschikbaarheid

Idealiter grazen paarden 24/7. Niet ieder paard kan goed overweg met een continue beschikbaarheid van hooi. Probeer minimaal 12-16 uur per dag hooi beschikbaar te hebben en verdeel je hooi gift over meerdere kleine porties.

Stap 2: regelmatige voedingstijden

Voer op vaste tijden, meerdere keren per dag. Paarden houden van routine en dit houdt hun maag consistent gevuld.

Stap 3: Voer naar behoefte en minimaliseer zetmeel & suiker

Een laag-zetmeel voeding vermindert gasvorming en darmirritatie aanzienlijk. Dat wil niet zeggen dat paarden geen extra energie mogen hebben uit gezonde granen of andere producten, maar voer ze naar hun energiebehoefte.

Stap 4: manage stress

• Voldoende beweging, zowel onder het zadel als in de vrije buitenlucht
• Stabiele, sociale groepen
• Niet over-trainen
• Voldoende rustperiodes

Stap 5: gezonde voedingskeuzes

• Ondersteun hooi met laagzetmeel mengvoer
• Voeg luzerne toe (extra bufferend effect door calciumgehalte)
• Vermijd granen zoals tarwe, rogge en maïs

Stap 6: regelmatige controles

Monitor je paard op veranderingen in:

• Eetgedrag
• Gewicht
• Vachtglans
• Gedrag en prestatie

Vroegtijdige herkenning zorg voor een snellere interventie.

Stap 7: raadpleeg een voedingsdeskundige

Elk paard is anders. Wat werkt voor de ene, werkt niet automatisch voor de ander. Een professioneel voedingsplan is een investering in gezondheid.

Praktische stappenplan voor jouw paard

Maar wat als je paard maagzweren heeft? Hoe pak je dat dan aan? We geven je hier een voorbeeld van een stappenplan. Overleg altijd met je dierenarts eventueel in combinatie met een voedingsdeskundige!

Week 1-2:

• Start medicatie (omeprazol) zoals voorgeschreven
• Verwijder alle graan
• Geef uitsluitend ruwvoer (hooi/gras) + gezonde balancer voor vitamine en mineralen
• Minimaliseer stress

Week 3-4:

• Introduceer langzaam gezond krachtvoer indien je paard extra energie nodig heeft.
• Begin met 4-5x per dag voeren
• Voeg eventueel een zongedroogde luzerne mix toe
• Monitor eetgedrag goed

Week 5-6:

• Geleidelijk naar het voedingsschema hierboven
• Zorg dat medicatie nog steeds gegeven wordt
• Langzaam intensiteit training opbouwen

Maand 3+:

• Medicatie stoppen onder begeleiding van je dierenarts
• Verdergaan met preventief voedingsmanagement
• Regelmatige controles

Veelgestelde vragen

V: hoe lang duurt het tot mijn paard beter is?

A: esgd (squamous) herstelt vaak in 2-4 weken met medicatie + voedingsmanagement. Eggd (glandular) kan langer duren. Geduld is belangrijk.

V: is hooi alleen genoeg?

A: Nee, paarden hebben altijd extra vitamine en mineralen nodig. Voor werkpaarden of paarden in training zijn ook aanvullende voedingsstoffen nodig.

V: mijn paard eet niet genoeg hooi. Wat nu?

A: probeer ander hooi (ander seizoen, ander type), voeg gras toe, of maak een mix. Gemixt ruwvoer kan ook aantrekkelijker zijn voor moeilijke eters. Raadpleeg je voedingsdeskundige.

V: hoe weet ik welk voer het beste voor mijn paard is?

A: niet al het voer is gelijk. Zoek naar krachtvoer met minimale vullers, passende zetmeelgehaltes, en natuurlijke ingrediënten. En nog beter: laat een voedingsdeskundige adviseren specifiek voor jouw paard.

Conclusie: terug naar de basis

Maagzweren bij paarden zijn serieus, maar ze zijn vooral te voorkomen. En wanneer ze wel optreden, zijn ze met de juiste aanpak effectief te beheren.

Het geheim zit hem in teruggaan naar de basis:

✓ meer ruwvoer: zoals paarden van nature eten
✓ kleinere, frequente maaltijden: zoals paarden van nature grazen
✓ minder vullers, meer voeding: echte, ondersteunende ingrediënten
✓ stress minimaliseren: want gezondheid begint vanbinnen

Jouw volgende stap: drie acties

Herken je jezelf in deze blog? Heeft je paard symptomen? Of wil je puur maagzweren voorkomen?

Hier is wat je nu kunt doen:

1. Start met ruwvoer als basis

Kijk naar je huidige voeding. Krijgt je paard genoeg hooi en ruwvoer? Dit is je fundament. Veel paarden eten meer ruwvoer wanneer het aantrekkelijker is, dus probeer eventueel gemixt ruwvoer dat uit verschillende vezelbronnen bestaat. Dit stimuleert de eetlust en speekselbereiding.

2. Pas je voedingsritme aan

Wisselen van 2x per dag naar 5-6 kleinere maaltijden, of de hooiopname vertragen door het gebruiken van slowfeeders of hooiruiven. Dit is misschien wennen, maar je paard profiteert enorm. Een consistent voedingsritme helpt tegen stress en ondersteunt de spijsvertering.

3. Raadpleeg een voedingsdeskundige

Elk paard is uniek en het is soms best een uitdaging om het juiste rantsoen voor je paard samen te stellen. Daarom denken we graag met je mee en geven we iedereen die dat wil gratis voeradvies. Dus…

Heb je vragen over de voeding van je paard of wil je persoonlijk advies over welk voer het beste bij jouw situatie past? Ons team staat klaar om je te helpen. Neem gerust contact met ons op!